වීර්යය යනු උත්සාහයට නමකි. උනන්දුව යනුවෙන්ද එය හඳුන්වනු ලබයි. සම්බුද්ධ සාසනය තුළ වීර්යය යනු අකුසලය දුරු කිරීම පිණිසත් කුසලය උපදවා ගැනීම පිණිසත් කරන්නා වූ ව්යායාමයයි. චක්ඛුපාල තෙරුන් වහන්සේ නොනිදා ඇස් අන්දවන තෙක්ම වීර්යය කළහ. එසේ වීර්ය කොට උතුම් වූ රහත්ඵලය උපදවාගත් සේක. අතීත ශ්රාවකයන් විසින් කරන ලද වීර්යය පිළිබඳ ඇතුළත් චරිත නිතර සිහිකිරීමද වීර්යය ඇතිවීමට බොහෝ උපකාර වෙයි.
- නූපන්නා වූ අකුසල ධර්මයන් නූපදවීම පිණිස වීර්යය කිරීම:
මේ මොහොතේ තමාගේ සිත තුළ ක්රියාත්මකව නොපවතින්නා වූ ලෝභ, ද්වේෂ, මෝහ යන අකුසල ධර්මයන් සිත තුළ ඇති නොවීම පිණිස වීර්යය කිරීම, වීර්යය කළ යුතු එක් ක්රමයකි. මෙහිදී නූපන්නා වූ අකුසල ධර්ම වශයෙන් සලකන්නේ, මේ මොහොතේ සිත තුළ නොපවතින ලෝභ දෝස මෝහ යන්ය.
- උපන්නා වූ අකුසල ධර්මයන් ප්රහාණය කිරීම පිණිස වීර්යය කිරීම:
අයෝනිසෝ මනසිකාරය හෙවත් නුවණින් තොරව මෙනෙහි කිරීම තුළින් නූපන්නා වූ අකුසල ධර්ම උපදිති. එසේ සිත තුළ අකුසල ධර්මයන් උපන් කල්හි ඒවා දුරු කිරීම පිණිස වීර්යය කළ යුතුය. නිවසකට සතුරෙකු ඇතුළු වූවා යැයි සිතන්න. එම සතුරා ඉතා දුර්වල වූ කෙනෙක් නම් සතුරෙකු පැමිණි බව දැන ගැනීම් මාත්රයෙන්ම සතුරා නිවසින් පිටවී යනු ඇත. එසේම සිත තුළ හටගන්නා වූ ලෝභ, ද්වේෂ, මෝහ "මා තුළ දැන් ලෝභය ඇත, මා තුළ දැන් ද්වේෂය ඇත, මා තුළ දැන් මෝහය ඇත" කියා නුවණින් දැනගැනීම් මාත්රයෙන්ම එය යටපත් වී යන අවස්ථා තිබේ.
බලවත් සතුරෙකු නිවසට පැමිණි විට ඔහු පැමිණි බව දැනගත් පමණින් නිවසින් පිටවී යන්නේ නැත. ඔහු නිවසින් එළවා දැමීම පිණිස බලවත් උත්සාහයක්, බලවත් වීර්යයක් කළ යුතුය. ඒ ආකාරයෙන්ම බලවත් ක්ලේශ ධර්මයන් සිත තුළ හටගත් අවස්ථාවන්හිදී, බලවත් උත්සාහයකින් යුතුවම එම ක්ලේශ ධර්මයන් යටපත් කළ යුතුය. ලෝභය හෙවත් රාගය හටගත් විට ඉතා වුවමනාවෙන් අසුභය වඩා එය යටපත් කරගත හැකිය. ශරීරයෙහි පවතින කෙස්, ලොම්, නිය, දත්, සම ආදී අසුභ කොටස් තිස් දෙක, පිළිකුල් වශයෙන් මෙනෙහි කිරීමෙන් හෝ නවසීවතික අසුභ භාවනා අරමුණක සිත පිහිටුවීමෙන් හෝ රාගය යටපත් කරගත හැකිය. නොඑසේ නම් ශරීරයෙහි ඇති දෙතිස් කොටස් අනිත්ය, දුක්ඛ, අනාත්ම වශයෙන් නුවණින් විමසා බැලීමෙන්ද රාගය යටපත් කරගත හැකිය.
ද්වේෂය සිත තුළ හටගත් අවස්ථාවන්හිදී පළමුවෙන්ම මෛත්රී සිත පුරුදු පුහුණු කළ යුතුය. මෛත්රියෙන් ද්වේෂය යටපත් කර ගැනීමට නොහැකි වන්නේ නම්, කරුණාවෙන් යුතුව ද්වේෂය යටපත් කරගත යුතුය. සතුරා කෙරෙහි කරුණාව උපදවා ගත යුතුය: "මේ සත්වයා කයින් පව් කොට, වචනයෙන් පව් කොට, මනසින් පව් කොට මරණින් මතු අපාගාමී වන්නේය. එබැවින් අපායේ දුක් විඳින සත්වයෙකි, මා විසින් එම සත්වයා වෙත කරුණාව දැක්විය යුතුය" අනුකම්පා කළ යුතුය . යනුවෙන් සිතා ද්වේෂය යටපත් කරගත හැකිය. කරුණාවෙන්ද ද්වේෂය යටපත් නොවන්නේ නම් උපේක්ෂාව යොදාගෙන ද්වේෂය යටපත් කර ගැනීම වටී.
උපේක්ෂාව ඇති කරගන්නා වූ ආකාර දෙකකි: සත්ව සහ සංස්කාරයන් කෙරෙහි අනිත්ය, දුක්ඛ, අනාත්ම වශයෙන් මෙනෙහි කිරීමෙන්ද උපේක්ෂාවට පත්විය හැකිය. එසේම සත්ත්වයන්ගේ කර්මය සිහි කරමින් "මොහු කරන කර්මයේ විපාක මොහුටම ලැබෙන්නේය" යනුවෙන් සිතා උපේක්ෂාවට පත්විය හැකිය. උපේක්ෂාව තුළින්ද සිත තුළ හටගන්නා ද්වේෂය යටපත් කරගත හැකි බව ආඝාතපටිවිනය සූත්රයෙහි සඳහන්ය. උපේක්ෂාව වැඩීමෙන්ද ද්වේෂය යටපත් නොවන්නේ නම් ඉන්පසුව සතුරා ගැන සිහිකිරීම මෙනෙහි කිරීම නවතා දැමිය යුතුය. සිහි නොකිරීම 'අසති' යන නමින්ද, මෙනෙහි නොකිරීම 'අමනසිකාර' යන නමින්ද හඳුන්වයි. එයද ද්වේෂය යටපත් කර ගැනීමට ඇති ඉතා සාර්ථක වූ ක්රමවේදයකි. මේ සෑම දෙයක් තුළම වීර්යයම අන්තර්ගතය; මේවා වීර්යය කරන ක්රමවේදයෝය.
සිත තුළ මෝහය උපන් කල්හි එය නැති කර ගැනීම සඳහා ධර්ම දේශනා ශ්රවණය කිරීම, දහම් පොතපත කියවීම, ධර්මය දත් උගතුන් සමඟ ධර්ම සාකච්ඡා පැවැත්වීම, සැක සහිත තැන් පිළිබඳ අසා දැනගෙන සැක නිරවුල් කර ගැනීම ආදී දේ උත්සාහයෙන්, වීර්යයෙන් යුතුව කළ යුතුය. මෝහය උපදින්නේ ද අයෝනිසෝ මනසිකාරය පදනම් කරගෙනය. එබැවින් මෝහය උපදින කාරණාවන් කෙරෙහි යෝනිසෝ මනසිකාරය හෙවත් නුවණින් මෙනෙහි කිරීම බහුල කළ කල්හි නූපන්නා වූ මෝහය නූපදී, උපන්නා වූ මෝහය යටපත් කරගත හැකිය.
- නූපන්නා වූ කුසල ධර්මයන් උපදවා ගැනීම පිණිස වීර්යය කිරීම:
නූපන්නා වූ කුසල ධර්මයන් යනු අලෝභ, අද්වේෂ, අමෝහ යන කුසල මූලයන්ද, බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන්ද, තවම උපදවාගෙන නැති සමථ විදර්ශනා භාවනා මාර්ගයන්ද වන අතර, ඒවා උපදවා ගැනීම පිණිස වීර්යය කළ යුතුය.
නූපන්නා වූ කුසල ධර්මයන් උපදවා ගැනීම ඉතා පහසු දෙයක් නොවේ; එය ඉතා දුෂ්කර වූ දෙයකි. කුසල ධර්මයන් උපදවා ගැනීමට දැඩි කැමැත්තක් ඇත්තා වූද, කුසල ධර්මයන් උපදවා ගැනීමට දැඩි වීර්යයක් ඇත්තා වූද, කුසල ධර්මයන් උපදවා ගැනීමට දැඩි අධිෂ්ඨානයක් ඇත්තා වූද, කුසල ධර්මයන් උපදවා ගැනීමට දැඩි නුවණක් ඇත්තා වූද සත්පුරුෂයෝම නූපන් කුසල ධර්මයන් උපදවා ගනිති. එසේ නැති අයට නූපන් කුසල ධර්මයන් උපදවා ගැනීම කළ නොහැකිය. සියලු කුසල ධර්මයන් සිහිය මුල් කොට පවතී. එබැවින් කුසල ධර්මයන් උපදවා ගැනීමට සති අවිප්පවාසය හෙවත් සිහිය අත්නොහැර වාසය කිරීමද අවශ්ය වෙයි.
- උපන්නා වූ කුසල ධර්මයන් වර්ධනය කර ගැනීම පිණිස වීර්යය කිරීම:
දැනට සිත තුළ පවතින්නා වූ අලෝභ, අද්වේෂ, අමෝහ ආදී කුසල මූලයන්ද, දැනට සිතෙහි පවතින්නා වූ බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන් සහ සමථ විදර්ශනා භාවනා මාර්ගයන්ද යන උපන්නා වූ කුසල ධර්මයන් තව තවත් දියුණු කර ගැනීම පිණිස, වර්ධනය කර ගැනීම පිණිස, බොහෝ බවට පත් කර ගැනීම පිණිස දැඩි සේ වීර්යය කළ යුතුය.