අවිද්යාව යනු නොදැනීමයි. හෙවත් චතුරාර්ය සත්ය ධර්මය අවබෝධ නොවීමයි. ඒ බව ඉහත සඳහන් කරන ලද විභංග සූත්රයේදී දක්වන ලදී. අවබෝධය හැඳින්වීමට "විද්යා" කියන වචනයද, අනවබෝධය හැඳින්වීමට "අවිද්යා" කියන වචනයද භාවිතා කරයි. මෙම වචනයෙහි අර්ථය තවදුරටත් මෙසේ පැහැදිලි කර ගත හැකිය:
- අවින්දෙයියං වින්දති අවිජ්ජා: නොවිඳිය යුතු දෙය විඳින නිසා අවිද්යාව නම් වෙයි. මෙෙහි නොවිඳිය යුතු දෙය යනුවෙන් හඳුන්වනු ලබන්නේ දස අකුසල ධර්මයන්ය. එම දස අකුසල ධර්මයන්ට පත්වී අකුසලයේ ඇති පීඩාකාරී ස්වභාවය විඳින්නේ අවිද්යාව ඇති නිසාමය.
- වින්දෙයියං න වින්දති අවිජ්ජා: විඳිය යුතු දෙය නොවිඳින බැවින්ද අවිද්යාව නම් වෙයි. විඳිය යුතු දෙය නම් දස කුසල ධර්මයන්ය. දස කුසල ධර්මයන් සිදු කරමින් ඉන් ලැබිය යුතු සැප විපාක ආදිය නොවිඳින්නේ අවිද්යාව නිසාමය.
- රූප, වේදනා, සඤ්ඤා, සංඛාර, විඤ්ඤාණ යන පංච උපාදානස්කන්ධයන් පවතින්නේ රාශි වශයෙනි හෙවත් සමූහ වශයෙනි. ඒවා රාශි වශයෙන් නොවැටහීම අවිද්යාවයි. ඇස, කන, නාසය, දිව, ශරීරය, මනස යන ආයතන හය දුකට අයත් ධර්මයන් පතුරුවන බැවින්ද, සසර දුක උපදවීමට හේතුවන බැවින්ද ආයතන නම් වෙයි. මෙම ආයතනයන් මඟින් දුකට අයත් ධර්මයන් පතුරුවන බව නොවැටහෙන්නේ අවිද්යාව නිසාය. පඨවි, ආපෝ, තේජෝ, වායෝ, ආකාස, විඤ්ඤාණ යන ධාතුන්ගේ නිත්ය බවක්, ස්ථීර බවක්, සැප සහගත බවක්, සුභ සහගත බවක් නොමැත; ඒවා නිත්ය, සුඛ, සුභ ආදියෙන් හිස්ය, ශූන්යය. එය නොවැටහෙන්නේ අවිද්යාව නිසාය. ඉන්ද්රිය ධර්මයන්ගේ ඇති අධිපති බව නොවැටහෙන්නේ අවිද්යාව නිසාය.
- චතුරාර්ය සත්යයේ ස්වභාවය යථාර්ථයෙන් නොදැනෙන්නේද අවිද්යාව නිසාය. එබැවින් දත යුතු දේ දැන ගැනීමට ඉඩ නොදෙන බැවින් අවිද්යාව නම් වෙයි.
- දුක්ඛ, සමුදය, නිරෝධ, මාර්ග යන චතුරාර්ය සත්ය ධර්මයෙහි නියම අර්ථය නොදන්නා බැවින්ද අවිද්යාව නම් වෙයි.
- පටන් ගත් කෙළවරක් නොපෙනෙන සසර ගමනෙහි යෝනි, ගති, භව, විඤ්ඤාණට්ඨ, සත්තාවාස යන්හි සත්ත්වයන් දුවවන බැවින්ද අවිද්යාව නම් වෙයි.
- පරමාර්ථ වශයෙන් විද්යමාන නොවන්නා වූ ස්ත්රී, පුරුෂ ආදී සම්මුති ධර්මයන්හි සත්ත්වයන් දුවවන බැවින්, වේගයෙන් ගමන් කරවන බැවින්, පරමාර්ථ වශයෙන් විද්යමාන වූ ස්කන්ධ ආදියෙහි නොපවතින බැවින්ද නොදුවන බැවින්ද අවිද්යාව නම් වෙයි.
- අවිද්යා ආදී පටිච්චසමුප්පන්න ධර්මයන්ද, සංඛාර ආදී පටිච්චසමුප්පන්න ධර්මයන්ගේද යථාර්ථය මුවහා කරන බැවින්, වසන බැවින් අවිද්යාව නම් වෙයි.
ධම්ම සංඝණී ප්රකරණයෙහි අවිද්යාව සඳහන් කළ ආකාරය. .
දුක්ඛෙ අඤ්ඤාණං, දුක්ඛසමුදයේ අඤ්ඤාණං, දුක්ඛනිරෝධෙ අඤ්ඤාණං, දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදාය අඤ්ඤාණං, පුබ්බන්තේ අඤ්ඤාණං, අපරන්තේ අඤ්ඤාණං, පුබ්බාපරන්තේ අඤ්ඤාණං, ඉදප්පච්චයතා පටිච්ච සමුප්පන්නේසු අඤ්ඤාණං”
- දුක්ඛ ආර්ය සත්යය පිළිබඳ අවබෝධ නොවීමද,
- දුක්ඛ සමුදය ආර්ය සත්යය පිළිබඳ අවබෝධ නොවීමද,
- දුක්ඛ නිරෝධ ආර්ය සත්යය පිළිබඳ අවබෝධ නොවීමද,
- දුක්ඛ නිරෝධ ගාමිනී පටිපදා ආර්ය සත්යය පිළිබඳව අවබෝධ නොවීමද,
- පූර්වාන්තය හෙවත් අතීතයේ පැවති ස්කන්ධ ධාතු ආයතන අවබෝධ නොවීමද,
- අපරාන්තය හෙවත් අනාගතයේ ඇතිවන ස්කන්ධ ධාතු ආයතන පිළිබඳ අවබෝධ නොවීමද,
- පූර්වාන්ත අපරාන්ත හෙවත් අතීතයේද අනාගතයේද පවතින්නා වූ ස්කන්ධ ධාතු ආයතන ධර්මයන් අවබෝධ නොවීමද,
- හේතුඵල දහම අවබෝධ නොවීමද අවිද්යාවයි. (ධම්මසංගණීප්රකරණය)