පොත් ලැයිස්තුව

​උපේක්ෂා ධාතුව

star_outline

​"උපෙක්ඛෝති චෙත්තං අදුක්ඛමසුඛා වේදනාවුත්තා."

උපේක්ෂාව යනු දුක් නැති, සැප නැති වේදනාවයි. සැප, දුක යන දෙක කෙරෙහිම මධ්‍යස්ථභාවයට පත්වීමයි. මධ්‍යස්ථ වූ ආකාරයෙන් පිහිටන්නා වූ ස්වභාවය උපේක්ෂාවයි. (ධම්මසංගණී අට්ඨකථා)

​උපේක්ෂාව පිළිබඳ කරන භාවනා ක්‍රමයක්ද වෙයි. එය උපේක්ෂා බ්‍රහ්ම විහරණ භාවනාවයි. එහිදී උපේක්ෂාව යනු "වෛර නොවෙත්වා" ආදී ක්‍රමයෙන් ව්‍යාපාදය ප්‍රහාණය කොට මධ්‍යස්ථ බවට පත්වීම, උපේක්ෂාවට පත්වීමයි. (ධම්මසංගණී අට්ඨකථා)

​උපේක්ෂා සහගත වීම යනු උපේක්ෂා වේදනාවෙන් යුක්ත වීමයි; එහිදී අරමුණ කෙරෙහි මධ්‍යස්ථ වෙයි. සත්ව සංස්කාරය අනිත්‍ය, දුක්ඛ, අනාත්ම වශයෙන් නුවණින් විමසා බැලීමෙන්ද උපේක්ෂාවට පත්විය හැකිය. "කර්මය තවකෙකුගේ දෙයක් නොවේ, කර්මය ස්වකීය දෙයකි, කර්මය දායාදයකි, කර්මය නෑදෑයකි, කර්මය සැප දුක් ලැබීමට මූලික හේතුවකි, කර්මය පිළිසරණකි. කුසල හෝ අකුසල හෝ යම් කර්මයක් කරන්නේ නම් එහි විපාකය ඔහුටම වන්නේය" යනුවෙන් කර්ම ස්වභාවය සිහිකිරීමෙන්ද උපේක්ෂාවට පත්විය හැකිය.

​උපේක්ෂාව යනු සත්වයෙක් නොවන, පුද්ගලයෙක් නොවන දෙයකි; හෙවත් ධාතු මාත්‍රයකි. උපේක්ෂා වේදනාව නිස්සත්ත, නිජ්ජීව වශයෙන් හෙවත් ධාතු වශයෙන් බැලීම සුදුසුය.