බාහුසච්චං ච සිප්පඤ්ච විනයෝ ච සුසික්ඛිතෝ
සුභාසිතා ච යා වාචා ඒතං මංගලමුත්තමං
බහුශ්රැත බව ද, ශිල්ප ශාස්ත්ර දැනීම ද, විනය හෙවත් කය, වචනය, මනස මනාකොට හික්මවා ගැනීම ද, සුභාෂිත වචනය ද උතුම් මංගල කරුණුය.
බහුශ්රැත බව යනු බොහෝ කොට ධර්මය අසා ඇති බවත්, අසන ලද ධර්මය ධාරණය කරගෙන ඇති බවත්, අසන ලද ධර්මය රැස් කරගෙන (ගබඩා කරගෙන) ඇති බවත්ය.
බුදුරජාණන් වහන්සේ සේක සූත්රයෙහි (මජ්ඣිම නිකාය) දේශනා කළ සේක:
"බහුස්සුතෝ හෝති සුතධරෝ සුතසන්නිචයෝ, යේ තේ ධම්මා ආදිකල්යාණා මජ්ඣේකල්යාණා පරියෝසානකල්යාණා සාත්ථං සබ්යඤ්ජනං කේවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්රහ්මචරියං පකාසේති, තථාරූපානං ධම්මානං බහුස්සුතෝ හෝති සුතධරෝ සුතසන්නිචයෝ."
(තෙම) ධර්මය බොහෝ කොට අසා ඇත. ධාරණය කරගෙන ඇත. අසන ලද දේ රැස් කර ගබඩා කරගෙන ඇත. යම් ධර්මයෝ මුල යහපත් වූවාහු ද, මැද යහපත් වූවාහු ද, අග යහපත් වූවාහු ද, අර්ථ සහිත වූවාහු ද, ව්යංජන සහිත වූවාහු ද, මුළුමනින් පරිපූර්ණ වූවාහු ද, පාරිශුද්ධ වූවාහු ද, නිවන් මඟ ප්රකාශ කරන්නාහු ද, එබඳු ධර්ම බොහෝ කොට අසා ඇත. ධාරණය කරගෙන ඇත. රැස් කර ගබඩා කරගෙන ඇත. මෙය බහුශ්රැත බවයි.
බහුශ්රැත බව පිළිබඳ විග්රහය
බොහෝ කොට සද්ධර්මය අසා ඇති බව බහුශ්රැත බව යනුවෙන් ත්රිපිටක ධර්මයෙහි සඳහන් වේ. තථාගත ශ්රී සද්ධර්මය මුල, මැද, අග යන තුන් තැනදීම යහපත්ය. එය අර්ථ සම්පන්නය; එනම් ගැඹුරු අර්ථයක් ප්රකාශ කරන්නකි. තවද එය ව්යංජන සම්පන්නය. 'ව්යංජන' යනු වාක්ය නිර්මාණය සඳහා යොදන පදයන්ය.
තථාගතයන් වහන්සේ පරිපූර්ණ වූ වාක්ය මාලාවන්ගෙන් ධර්ම දේශනා කළ සේක. තථාගත දේශනාව සර්වසම්පූර්ණය; අඩු යැයි කියා එකතු කිරීමට දෙයක් නොමැති බැවින් එය සර්වසම්පූර්ණ වේ. වැඩි යැයි කියා ඉවත් කිරීමට දෙයක් නොමැති බැවින් එය පිරිසුදුය. එම ධර්මය මාර්ග බ්රහ්මචර්යාව හෙවත් ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය ප්රකාශ කරන්නේය.
එබඳු ධර්මය බොහෝ කොට අසා ඇති බවත්, අසන ලද ධර්මය ධාරණය කරගෙන ඇති බවත්, ධාරණය කරගන්නා ලද ධර්මය රැස් කර ගබඩා කරගෙන ඇති බවත් 'බහුශ්රැත බව' නම් වේ.
ධර්මය අසා තිබීමේ මංගල කාරණාව
ධර්මය අසා තිබීම මංගල කාරණාවක් වන්නේ කෙසේද යත්, අසන ලද ධර්මය අකුසලය ප්රහාණය කරන අතර කුසලය වර්ධනය කරන බැවිනි. එය පස් පව්, දස අකුසල් සහ පංච නීවරණාදී අකුසල ධර්මයන් දුරු කරයි. දාන, සීල, භාවනා, සමාධි, ප්රඥා සහ බෝධිපාක්ෂික ධර්ම ආදී ගුණධර්මයන් වර්ධනය කරවයි. අනුපිළිවෙළින් පරම සත්යය අවබෝධය වෙත පමුණුවයි. එබැවින් ධර්මය අසා තිබීම මංගල කාරණාවකි. ශාසනයේ මූලය සම්මා දිට්ඨියයි. සම්මා දිට්ඨිය ඇති කර ගැනීම සඳහා ධර්ම ශ්රවණය කිරීම සහ යෝනිසෝමනසිකාරය අත්යවශ්ය අංගයකි. බහුශ්රැත බවේ වටිනාකම තථාගතයන් වහන්සේ මෙසේ දේශනා කළ සේක:
"සුතවා ඛෝ භික්ඛවේ අරියසාවකෝ අකුසලං පජහති කුසලං භාවේති, සාවජ්ජං පජහති අනවජ්ජං භාවේති, සුද්ධමත්තානං පරිහරතීති"[2] (ගෝසිංහ සූත්රය, මජ්ඣිම නිකාය).
මහණෙනි, ධර්මය අසා ඇති ආර්ය ශ්රාවකයා අකුසලය දුරු කරයි, කුසලය වඩයි. වැරදි දෙය දුරු කරයි, නිවැරදි දෙය වර්ධනය කරයි. පිරිසිදු වූ ආත්මභාවයක් පරිහරණය කරයි.
ධාරණය කරගන්නා ලද ධර්මයෙහි අර්ථය නුවණින් විමසයි. එසේ අර්ථය නුවණින් විමසන විට, අර්ථය ද ධර්ම කාරණා ද මැනවින් වැටහෙයි. අර්ථය ද ධර්ම කාරණා ද මැනවින් වැටහෙන විට, ධර්මය නිරවුල්ව තේරුම් ගැනීම සිදුවෙයි. ධර්මය නිරවුල්ව තේරුම් ගත් තැනැත්තා ඉන්ද්රිය ධර්ම සමකරයි. ඉන්ද්රිය ධර්ම සමකරමින් පරම සත්යය අවබෝධ කරයි. ප්රඥාවෙන් ද විනිවිද දකියි.
ශිල්ප දැනීම (සිප්පඤ්ච)
ශිල්පය ගිහි ශිල්ප සහ පැවිදි ශිල්ප ලෙස දෙකොටසකි. ගිහි ශිල්ප නම් ප්රාණඝාතාදී අකුසලයන්ගෙන් තොර වූ මැණික් කර්මාන්තය, ස්වර්ණ කර්මාන්තය, ගොවිතැන ආදී ධාර්මික දේ පිළිබඳ දැනුමයි. එම ශිල්පයන් මෙලොව යහපත උදාකරන බැවින් මංගල කාරණාවකි. පැවිදි ශිල්ප නම් පැවිද්දන්ට අයත් වන්නා වූ සිවුරු කැපීම, මැසීම, පාත්රා සැකසීම සහ වෙනත් ශ්රමණ පරිෂ්කාර සැකසීම ආදිය පිළිබඳ ඇති දැනුමයි.
"ඉධ භික්ඛවේ භික්ඛු යානි තානි සබ්රහ්මචාරීනං උච්ඡාවචානි කිච්චකරණියානි තත්ථ තත්ථ දක්ඛෝ හෝති"[3] (සංගීති සූත්රය, දීඝ නිකාය).
යනුවෙන් පැවිද්දන්ට අදාළ වන්නා වූ කුඩා හෝ මහත් දේ කිරීමට දක්ෂ වන්නේ නම් එය නාථ කරන (පිහිට වන) ධර්මයක් බව දේශනා කරන ලදී. එය තමාගේත් අනුන්ගේත් උභය ලෝකාර්ථ සිද්ධිය ඇති කරමින් සැප ගෙන දෙන බැවින් මංගල කාරණාවක් යැයි දත යුතුය.
විනය (විනයෝ ච සුසික්ඛිතෝ)
විනය යනු කායික, වාචසික සහ මානසික හික්මීමයි. ප්රාණඝාතාදී අකුසලයෙන් වැළකීම කායික හික්මීමයි. මුසාවාදාදී වචී දුෂ්චරිතයන්ගෙන් වැළකීම වාචසික හික්මීමයි. අභිජ්ඣා, ව්යාපාද, මිච්ඡාදිට්ඨි අතහැරීම, අන්සතු දෙයට ආසා නොකිරීම සහ මෛත්රිය වැඩීම මානසික හික්මීමයි. තවත් ක්රමයකින් කිවහොත් දස අකුසල කර්මපථයන්ගෙන් තොරවීම විනයයි. අපිරිසිදු කරන ක්ලේශයන් දුරුකරන බැවින්ද, ආචාර ගුණධර්මයන් වර්ධනය කරන බැවින්ද මෙය මංගල කාරණාවකි. චතුපාරිශුද්ධි සීලය පැවිද්දාගේ විනයයි. එය ලෞකික ලෝකෝත්තර සැප ගෙන දීමට සමර්ථ වන බැවින් මංගල කාරණාවකි.
බොරු කීම, කේලම් කීම, පරුෂ වචන කීම සහ හිස් වචන කීම යන වචී දුෂ්චරිතයන්ගෙන් වැළකීම සුභාෂිත වචනයයි.
සුභාසිතං උත්තමමාහු සන්තෝ
ධම්මං භණේ නාධම්මං තං දුතියං
පියං භණේ නාප්පියං තං තතියං
සච්චං භණේ නාලිකං තං චතුත්ථං
සුභාෂිත වචන උත්තමයැයි සාන්ත සත්පුරුෂයන් විසින් කියන ලදී. ධර්මය කියන්නේය, අධර්මය නොකියන්නේය. ප්රිය වචන කියන්නේය, අප්රිය වචන නොකියන්නේය. සත්ය වචන කියන්නේය, අසත්ය වචන නොකියන්නේය. සුභාෂිත වචන මෙලොව පරලොව යහපත ඇති කරන බැවින් මංගල කාරණාවන් යැයි දත යුතුය.