(සටහන: මෙම සිත් පිළිබඳව වඩාත් දීර්ඝ හා සවිස්තරාත්මක විග්රහයන් අප විසින් ලියන ලද "චිත්ත පරමාර්ථ විස්තර" ග්රන්ථයෙහි ඇතුළත් කොට ඇති බැවින්, මෙහිදී සතිපට්ඨාන විදර්ශනා මාර්ගයට අදාළව ඒවායේ කෙටි පරමාර්ථ අර්ථයන් පමණක් මෙසේ දක්වනු ලැබේ.)
මහග්ගත සහ අමහග්ගත චිත්ත යුගලය:
මහග්ගතං වා චිත්තං: උතුම් බවට පත් වූ, සියලුම රූපාවචර සහ අරූපාවචර ධ්යාන සිත් (ධ්යාන සමාධි මට්ටම්) "මහග්ගත චිත්ත" නමින් හඳුන්වයි. යෝගාවචරයා එවැනි සිතක් පවතින විට, "මහග්ගත සිතක් පවතී" කියා සිහියෙන් දැනගනියි.
අමහග්ගතං වා චිත්තං: මහග්ගත බවට පත් නොවූ, සාමාන්ය ලෝකයෙහි හැසිරෙන සියලුම කාමාවචර (කුසල්, අකුසල්, විපාක, ක්රියා) සිත් "අමහග්ගත චිත්ත" නමින් හඳුන්වයි.
සඋත්තර සහ අනුත්තර චිත්ත යුගලය:
සඋත්තරං වා චිත්තං: තමාට වඩා උසස් වෙනත් සිතක් පවතින, එනම් සියලුම කාමාවචර සිත් "සඋත්තර චිත්ත" නම් වේ. (එසේම අටුවා විග්රහයට අනුව අරූපාවචර සිත්වලට සාපේක්ෂව රූපාවචර ධ්යාන සිත් ද සඋත්තර සිත් ලෙස හැඳින්වේ).
අනුත්තරං වා චිත්තං: තමාට වඩා උසස් ලෞකික සිතක් නැති, එනම් රූපාවචර සහ අරූපාවචර ධ්යාන සිත් "අනුත්තර චිත්ත" නම් වේ. (විශේෂයෙන්ම අටුවාවෙහි "තත්ත්රාපි සඋත්තරං රූපාවචරං, අනුත්තරං අරූපාවචරමේව" යනුවෙන් දක්වා ඇති පරිදි, රූපාවචර සිත සඋත්තර වන අතර, අරූපාවචර ධ්යාන සිතම අනුත්තර සිත ලෙස ද හඳුන්වනු ලැබේ).
සමාහිත සහ අසමාහිත චිත්ත යුගලය:
සමාහිතං වා චිත්තං: ධ්යාන සමාධි (අර්පණා සමාධි) අවස්ථාවන්හි හෝ ධ්යානයට ආසන්න උපචාර සමාධි මට්ටම්වල මෙන්ම විදර්ශනාවෙහි යෙදෙන ක්ෂණික සමාධි අවස්ථාවන්හි මනාව එකඟ වූ සිත "සමාහිත සිත" ය.
අසමාහිතං වා චිත්තං: ඉහත කී ධ්යාන, උපචාර හෝ ක්ෂණික සමාධි මට්ටමකට පත් නොවී, එකඟතාවයකින් තොරව පවතින සාමාන්ය සිත "අසමාහිත සිත" ය.
විමුත්ත සහ අවිමුත්ත චිත්ත යුගලය:
විමුත්තං වා චිත්තං: කෙලෙස්වලින් තාවකාලිකව මිදුණා වූ සිතයි. ලෞකික යෝගාවචරයාට අදාළව විදර්ශනා ප්රඥාවෙන් ඒ ඒ මොහොතේ කෙලෙස් යටපත් කරන තදංග විමුක්තියෙන් හෝ ධ්යාන බලයෙන් දීර්ඝ වේලාවක් කෙලෙස් දුරු කර තබන විෂ්කම්භන විමුක්තියෙන් මිදුණා වූ සිත "විමුත්ත සිත" නම් වේ.
අවිමුත්තං වා චිත්තං: පෙර සඳහන් කරන ලද උභය විමුක්තීන්ගෙන් (තදංග හෝ විෂ්කම්භන බලයෙන්) තොරව, නීවරණ ආදී කෙලෙස්වලින් බද්ධ වී පවතින සිත "අවිමුත්ත සිත" නම් වේ.
සමස්ත විදර්ශනා නිගමනය: යෝගාවචරයා මෙලෙස සරාග සිතේ පටන් අවිමුත්ත සිත දක්වා වූ මේ ආකාර දහසයක (16) සිත්, ඒවා උපදින උපදින ක්ෂණයෙහි වර්තමාන මොහොතේම සිහියෙන් යුතුව හඳුනාගත යුතුය. සිත සිතක් වශයෙන්ම දකින විට, එහි පවතින්නේ හේතූන් නිසා හටගෙන නිරුද්ධ වන නාම ධර්මතාවයක් පමණක් බවත්; සත්ත්වයෙක්, පුද්ගලයෙක්, ස්ථිර ආත්මයක් හෝ ජීවයක් එහි නොමැති බවත් ප්රත්යක්ෂයෙන්ම අවබෝධ වේ.