චිත්තානුපස්සනාව වඩාත් පරමාර්ථ වශයෙන් ප්රගුණ කිරීම පිණිස, අභිධර්ම දේශනාවෙහි එන සූවිසි (24) ලෞකික කුසල් සිත්, දොළොස් (12) අකුසල් සිත් සහ අව්යාකෘත (විපාක හා ක්රියා) සිත් සමඟ ගළපා පළමු චිත්ත යුගල තුන මෙසේ වටහා ගත යුතුය:
1. සරාග සිත (ලෝභ සහගත සිත් 8)
ධර්ම විග්රහය: අභිධර්මයෙහි සඳහන් වන ලෝභ සහගත සිත් අටම (8) සතිපට්ඨාන සූත්රයෙහි "සරාග චිත්ත" හෙවත් රාග සහිත සිත යනුවෙන් හඳුන්වයි. ඉන්ද්රියයන්ට ප්රියමනාප අරමුණක් ලැබුණු සැණින්, මෙම ලෝභ සහගත සිත් අටෙන් එකක් උපදී.
යෝගාවචරයාගේ මනසිකාරය: එබඳු අවස්ථාවකදී යෝගියා "ආශාවක් ඇති වුණා" හෝ "රාග සිතක් " යනුවෙන් වහා සිහියෙන් මෙනෙහි කළ යුතුය. සිත දෙස ආත්ම වශයෙන් නොබලා, හුදෙක් හේතු-ඵල නිසා උපන් "සිතක්" ලෙසම දැකීම තුළින් තණ්හා, මාන, දිට්ඨි යන කෙලෙස් (ප්රපංච ධර්ම) උපදින්නට ඇති ඉඩකඩ මුළුමනින්ම ඇහිරී යයි.
2. වීතරාග සිත (රාගයෙන් තොර සිත)
ධර්ම විග්රහය: සියලුම ලෞකික කුසල් සිත් ද, රූප-අරූප විපාක හා ක්රියා සිත් ඇතුළු අව්යාකෘත සිත් ද රාගයෙන් තොර වූ බැවින් "වීතරාග සිත" නමින් හැඳින්වේ.
යෝගාවචරයාගේ මනසිකාරය: ධර්මයේ හැසිරෙන විට හෝ පින්කම් කරන විට එබඳු සිතක් උපදින අවස්ථාවන්හිදී, "කුසල් සිතක්" නැතහොත් "වීතරාගී සිතක්" පවතින බව මනා සිහියෙන් යුතුව මෙනෙහි කළ යුතුය.
3. සදෝස සිත (ද්වේෂ සහගත සිත් 2)
ධර්ම විග්රහය: අභිධර්මයේ එන ද්වේෂ සහගත සිත් දෙක (2) සතිපට්ඨාන සූත්රයෙහි "සදෝස චිත්ත" නමින් හැඳින්වේ. ඇස, කන ආදී ද්වාරයන්හි අප්රිය වූ, අමනාප වූ අරමුණක් ගැටෙන විට මෙම ද්වේෂ සහගත සිත් දෙකෙන් එකක් උපදී.
යෝගාවචරයාගේ මනසිකාරය: සිත තුළ ක්රෝධයක්, කණගාටුවක් හෝ අමනාපයක් උපන් සැණින්, "ද්වේෂ සහගත සිතක් " යනුවෙන් සිහි කොට එම සිතේ ස්වභාවය හොඳින් හඳුනාගත යුතුය.
4. වීතදෝස සිත (ද්වේෂයෙන් තොර සිත)
ධර්ම විග්රහය: සියලු ලෞකික කුසල් සිත් ද, අව්යාකෘත (විපාක හා ක්රියා) සිත් ද ද්වේෂයෙන් මුළුමනින්ම තොර බැවින් "වීතදෝස සිත" නම් වේ.
යෝගාවචරයාගේ මනසිකාරය: සිත සන්සුන්ව, මෛත්රී සහගතව පවතින විට, "ද්වේෂය නැති සිතක්" හෝ "වීතදෝසී සිතක්" යනුවෙන් කීපවතාවක් මෙනෙහි කරමින් සිහිය පවත්වා ගත යුතුය.
5. සමෝහ සිත (මෝහ සහගත සිත් 2)
ධර්ම විග්රහය: අභිධර්මයේ එන මෝහ සහගත සිත් දෙක (2), එනම් විචිකිච්ඡා සහගත සිත (බුද්ධාදී අටතැන් පිළිබඳ සැකය ඇති සිත) සහ උද්දච්ච සහගත සිත (එක් අරමුණක නොපිහිටා සිත විසිරෙන අවස්ථාව) සතිපට්ඨාන සූත්රයෙහි "සමෝහ චිත්ත" නමින් විශේෂයෙන් දක්වා ඇත. (මෝහය සියලු අකුසල සිත් 12 තුළම පොදුවේ උපදින නමුදු, මෙහිදී මෝහය මූලික වූ සිත් දෙක පිළිබඳ අවබෝධය වඩාත් වටී).
යෝගාවචරයාගේ මනසිකාරය: සිතෙහි සැකයක් හෝ විසිරීමක් ඇති වන මොහොතක, "මෝහ සිතක් " කියා සිහි කළ යුතුය. එහිදී ද සිත සිතක් වශයෙන්ම දැකිය යුතු අතර; සත්ත්වයෙක්, පුද්ගලයෙක්, ආත්මයක් හෝ ජීවයක් ලෙස නොදැකීමට වගබලා ගත යුතුය.
6. වීතමෝහ සිත (මෝහයෙන් තොර සිත)
ධර්ම විග්රහය: ඥානසම්ප්රයුක්ත වූ සියලු ලෞකික කුසල් සිත් සහ අව්යාකෘත සිත් "වීතමෝහ සිත" ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. (මෙය වඩාත් ගැඹුරින් වටහා ගැනීම සඳහා අප විසින් පෙර පරිච්ඡේදයේ ලියන ලද චිත්ත පරමාර්ථ ධර්මය පිළිබඳ ලිපිය කියවා බැලිය හැකිය).
යෝගාවචරයාගේ මනසිකාරය: ප්රඥාවන්ත, කුසල් සහගත සිතක් පවතින අවස්ථාවලදී, "මෝහයෙන් තොර සිතක්" නැතහොත් "වීතමෝහ සිතක්"යනුවෙන් මෙනෙහි කළ යුතුය. සිත සිතක් විදිහටම දකින විට, එහි පවතින්නේ නිරන්තරයෙන් වෙනස් වන චිත්ත ශක්තියක් පමණක් බවත්, පුද්ගලයෙකු හෝ ස්ථිර ආත්මයක් නොමැති බවත් වටහා ගැනීම අතිශයින්ම පහසු වේ.