අප්රමාදය යනු ප්රමාදයට විරුද්ධ වූ ධර්මයයි. පළමුවෙන්ම ප්රමාදය යනු කුමක්දැයි හඳුනාගත යුතුය. එබැවින් ප්රමාදය පිළිබඳ විස්තර පහත දැක්වේ.
"තත්ථ කතමෝ පමාදෝ? කායදුච්චරිතේ වා වචීදුච්චරිතේ වා මනෝදුච්චරිතේ වා, පංචසු වා කාමගුණේසු චිත්තස්ස වොස්සග්ගෝ, වොස්සග්ගානුප්පාදානං, කුසලානං වා ධම්මානං භාවනාය අසක්කච්චකිරියතා, අසාතච්චකිරියතා, අනිට්ඨිතකිරියතා, ලීනවුත්තිකතා, නික්ඛිත්තච්ඡන්දතා, නික්ඛිත්තධුරතා, අනාසේවනා, අභාවනා, අබහුලීකම්මං, අනධිට්ඨානං, අනනුයෝගෝ - පමාදෝ. යෝ ඒවරූපෝ පමාදෝ පමජ්ජනා පමජ්ජිතත්තං - අයං වුච්චති පමාදෝ" (විභංග ප්රකරණය, ඛුද්දක වත්ථු විභංග).
එහි අර්ථය:
ප්රමාදය
ප්රමාදය යනු කයින් පව් කිරීම නම් වූ කාය දුෂ්චරිතයෙහි ද, වචනයෙන් පව් කිරීම නම් වූ වචී දුෂ්චරිතයෙහි ද, මනසින් පව් කිරීම නම් වූ මනෝ දුෂ්චරිතයෙහි ද, රූප, ශබ්ද, ගන්ධ, රස, ස්පර්ශ යන පංච කාම ගුණයන් කෙරෙහි සිත මුදා හැරීම හෙවත් සිතට නිදහසේ හැසිරීමට ඉඩ දීම, නැවත නැවත සිත මුදා හැරීමයි. එසේම කුසල ධර්මයන් සිදු කරන අවස්ථාවේදී පිළිවෙළකට සකස් නොකොට කටයුතු කිරීම, නිතර නිතර කුසල ධර්මයන් නොකරන ස්වභාවය, ඉඳහිට කුසල ධර්ම කරන ස්වභාවය, කුසල ධර්මයන්හි අලස බවට පත්වීම, කුසල් කිරීමට අවශ්ය වන්නා වූ වීර්යය බහා තැබීම හෙවත් අතහැර දැමීම, කුසල් කිරීමට අවශ්ය වන්නා වූ කුසල චන්දය හෙවත් කුසල් කිරීමේ කැමැත්ත අතහැර දැමීම, කුසල් කිරීමට අවශ්ය වීර්යය අතහැර දැමීම, කුසල ධර්මයන් සේවනය නොකිරීම, කුසල ධර්මයන් නොවැඩීම, කුසල ධර්මයන් බහුල වශයෙන් පුරුදු නොකිරීම, කුසල ධර්මයන්හි නොපිහිටීම, කුසල ධර්මයන්හි ප්රතිපත්ති නොපිරීම, ප්රමාද වන ආකාරය, ප්රමාද වන ස්වභාවය යන මේ සියල්ල ප්රමාදය යැයි කියනු ලැබේ.
අප්රමාදය (අප්පමාදෝ)
ප්රමාදයට විරුද්ධ වූ දේ අප්රමාදය යනුවෙන් දත යුතුය. සති අවිප්පවාසය හෙවත් සිහිය අත් නොහැර වාසය කිරීම අප්රමාදයයි. උපට්ඨිත සති හෙවත් සිහිය පිහිටුවාගෙන වාසය කිරීම අප්රමාදයයි. සමහර ආචාර්යවරුන් සිහියෙන් සහ නුවණින් යුතුව කටයුතු කිරීම අප්රමාදය යනුවෙන් හඳුන්වනු ලැබේ. ඒ බව අටුවාවෙහි ද දක්වා ඇත. එම අදහස ද නිවැරදිය.
අවසාන බුද්ධ වචනය
තථාගතයන් වහන්සේ වසර 45 ක් පුරාවට සද්ධර්මය දේශනා කළ සේක. උපවත්වන සාල වනයේ සල් ගස් දෙකක් අතර පැනවූ පිරිනිවන් මඤ්චකයෙහි වැඩ සිටිමින්, තමන් වහන්සේ දෙසූ සියලු ධර්මය 'අප්පමාද' පදය තුළ සංග්රහ කරමින්, "අප්පමාදේන සම්පාදේථ" යනුවෙන් වදාළ සේක. එබැවින් මුළු බුද්ධ වචනයම අප්රමාද පදයට අයත්ය. සියලු කුසල ධර්මයන් ද අප්රමාදයට අයත්ය. බුදු දහමෙහි සඳහන් වන සියලු ප්රතිපත්ති ධර්මයන් ද අප්රමාදයට අයත්ය. ත්රිපිටක බුද්ධ වචනයෙන් සහ අටුවා ආදී විස්තරවලින් පිටතට නොගොස් සිහියෙන් ධර්ම දේශනා කිරීමේදී ද අප්රමාදය වැඩෙන්නේය. නිවැරදිව කරන ලද ධර්ම දේශනාවක් ශ්රද්ධාවෙන් යුතුව, ගෞරවයෙන් යුතුව, සිත වෙනතකට යාමට ඉඩ නොදී ශ්රවණය කිරීමෙන් ද අප්රමාදය වැඩෙන්නේය.
අප්රමාද භාවනා
අප්රමාදය වැඩිය යුතු යැයි බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙම සූත්රයේදී දේශනා කළහ. එහෙත් අප්රමාදය නම් වූ වෙන්වූ භාවනා ක්රමයක් නැත. ඕනෑම පුණ්ය ක්රියාවක් හෝ කුසල ක්රියාවක් අප්රමාදයයි. එම පුණ්ය ක්රියා, කුසල ක්රියාවල යෙදීමම අප්රමාදය යැයි දත යුතුය. විශේෂයෙන්ම නිවන අරමුණු කරගෙන තිසරණය ආරක්ෂා කිරීම අප්රමාදයකි. කායික, චෛතසික සංවරය හෙවත් සියලු ශික්ෂා පද රැකීම අප්රමාදයකි. සියලු සමාධි භාවනා වැඩීම අප්රමාදයකි. සියලු ප්රඥා භාවනා හෙවත් විදර්ශනා වැඩීම අප්රමාදයකි. සියලු කුසල ධර්මයන් වැඩීම අප්රමාදයකි. සියලු නිවැරදි ක්රියාවල යෙදීම අප්රමාදයකි. මේ සඳහන් කරන ලද දේ කිරීමම අප්රමාදය වැඩීම බව දත යුතුය.
“අප්පමාදං පසංසන්ති, පුඤ්ඤකිරියාසු පණ්ඩිතා;
අප්පමත්තෝ උභෝ අත්ථේ, අධිගණ්හාති පණ්ඩිතෝ.”
දානාදී පුණ්ය ක්රියාවන්හි සිහිය පිහිටුවීම නුවණැත්තෝ ප්රශංසා කරති. සිහිය ඇති බුද්ධිමත් තැනැත්තා දෙලොව යහපතක් විශේෂයෙන් සලසා ගනී.
“දිට්ඨේ ධම්මේ ච යෝ අත්ථෝ, යෝ චත්ථෝ සම්පරායිකෝ;
අත්ථාභිසමයා ධීරෝ, පණ්ඩිතෝ’ති පවුච්චතී”ති.
මෙලොව ලැබිය යුතු යම් දියුණුවක් වේද එය ද, පරලොව ලැබිය යුතු යම් දියුණුවක් වේද එය ද, මෙසේ දෙලොව යහපත හා දියුණුව සලසා ගන්නා ලද තැනැත්තා පණ්ඩිතයයි කියනු ලැබේ.
මේ අර්ථය භාග්යවතුන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.