ඨාන යනු ස්ථානයයි. හෙවත් වේදනාව පවතින තැනයි. “යස්මිං සමයේ කායිකං සුඛං කායසම්පස්සජං සාතං සුඛං වේදයිතං... යං තස්මිං සමයේ චේතසිකං සුඛං චේතෝසම්පස්සජං සාතං සුඛං වේදයිතං.”
එසමයෙහි යම් කායික සැපයක්, කාය ස්පර්ශයෙන් උපන් මිහිරි වූ විඳින සැපයක් ඇත් ද, එසමයෙහි යම් චෛතසික සැපයක්, චෛතසික ස්පර්ශයෙන් උපන් මිහිරි වූ විඳින සැපයක් ඇත් ද, මෙම පාලි පාඨය අනුව වේදනාවේ ස්ථානය තේරුම් ගත හැකිය.
6. පවත්ති කාලෝ (පවතින කාලය)
පවතින කාලය හෙවත් පවතින මොහොත අනුව වේදනාව තීරණය කරනු ලැබේ. සැප වේදනාවේ පවතින ස්වභාවය සැපයකි. එම සැප වේදනාව විපරිණාම වන (වෙනස් වන) මොහොත දුකකි. දුක් වේදනාවේ පවතින මොහොත දුකකි. දුක් වේදනාව විපරිණාම වන මොහොත සැපයකි. උපේක්ෂා වේදනාවේ දැනීම සැපයකි. උපේක්ෂා වේදනාවේ නොදැනීම දුකකි. මේ අනුව පවතින කාලය හෙවත් මොහොත තේරුම් ගත යුතුය.
7. ඉන්ද්රිය
වේදනාව ඉන්ද්රියවලට බෙදා දක්වා ඇත. සැප වේදනාව සුඛ ඉන්ද්රියට අයත් ය. දුක් වේදනාව දුක්ඛ ඉන්ද්රියට අයත් ය. සෝමනස්ස වේදනාව සෝමනස්ස ඉන්ද්රියට අයත් ය. දෝමනස්ස වේදනාව දෝමනස්ස ඉන්ද්රියට අයත් ය. උපේක්ෂා වේදනාව උපේක්ඛා ඉන්ද්රියට අයත් ය. මෙසේ වේදනාව ඉන්ද්රියන්ට බෙදා ඇත.
8. ද්විධාදිතා (ද්විධාදිය)
සියලු වේදනා විඳිනු ලබන අර්ථයෙන් මෙය ආකාර එකකි. සැප-දුක් වශයෙන් ආකාර දෙකකි. සැප-දුක්-උපේක්ෂා වශයෙන් ආකාර තුනකි. සතර යෝනි වශයෙන් ආකාර හතරකි. ගතිය හෙවත් උපදින ස්ථාන අනුව ආකාර පහකි. අරමුණු අනුව ආකාර හයකි. මෙසේ නොයෙක් ආකාර ඇත්තේය.
මෙසේ විස්තර සහිතව වේදනාව පිළිබඳව ප්රකීර්ණක කතාව දත යුතුය.
පඨම වේදනා සූත්රයේ ගාථා විග්රහය
මේ අර්ථය භාග්යවතුන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලදී. එම අර්ථය ගාථාවලින් ද මෙසේ කියනු ලැබේ:
සමාහිතෝ සම්පජානෝ
සතෝ බුද්ධස්ස සාවකෝ
වේදනාච පජානාති
වේදනානංච සම්භවං
සමාධිගත වූ සිත් ඇති, මනා නුවණ ඇති, සිහිය ඇති බුද්ධ ශ්රාවකයා වේදනාව ද දැනගනී, වේදනාව හටගැනීමට හේතුව ද දැනගනී.
යත්ථ චේතා නිරුජ්ඣන්ති
මග්ගඤ්ච ඛයගාමිනං
වේදනානං ඛයා භික්ඛු
නිච්ඡාතෝ පරිනිබ්බුතෝති
යම් තැනක වේදනාවෝ නිරුද්ධ වෙත් නම් ඒ නිර්වාණය ද, වේදනාව ක්ෂය කරන මාර්ගය ද දැනගනී. ඒ භික්ෂුව වේදනාව ක්ෂය කොට, ආසා රහිතව පිරිනිවන් පායි.
මේ අර්ථය භාග්යවතුන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලදී. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
පඨම වේදනා සූත්රය අවසානය.