මෙම ග්රන්ථය මඟින් අප මූලික වශයෙන් සාකච්ඡා කරනු ලබන්නේ උතුම් වූ 'ඉර්ධිපාද' පිළිබඳවය.
සාමාන්ය අර්ථයෙන් 'ඉර්ධි' යනුවෙන් හඳුන්වනු ලබන්නේ යම්කිසි සුවිශේෂී ක්රියාවක් හෝ සිදුවීමක් සාර්ථකව සිදු වීමයි. එමෙන්ම ඒ ඒ සුවිශේෂී දේ සිදු කළ හැකි ශක්ති විශේෂයන් ද ලෝකයෙහි පවතියි. එම අධ්යාත්මික හා මානසික ශක්ති විශේෂයන් දහමෙහි 'ඉර්ධි' යනුවෙන් හඳුන්වනු ලබයි.
බොහෝ දෙනෙකු 'ඉර්ධි' යන වචනය ඇසුණු සැණින් එයින් අදහස් කරන්නේ අහසින් යාම, පොළොව පලාගෙන යාම වැනි පංච අභිඥාවන් පමණක් බව පෙර ද සඳහන් කරන ලදී. එහෙත්, උත්තරීතර බුදු දහමට අනුව ඉර්ධිපාද වඩනු ලබන්නේ ප්රධාන ඉර්ධි පහක් (05) අරමුණු කරගෙනය.
එම ප්රධාන ඉර්ධි පහ සහ ඒවායේ සැබෑ අර්ථයන් මෙසේ විස්තර කළ හැකිය:
ප්රධාන ඉර්ධි පහ සහ ඒවායේ විග්රහය
1. අභිඤ්ඤෙය්යෙසු ධම්මේසු අභිඤ්ඤා සිද්ධි
චිත්ත, චෛතසික, රූප, නිර්වාණ යන පරමාර්ථ ධර්මයන් මෙතෙක් මෙතෙක් යැයි විභාග වශයෙන් ද, ලක්ෂණ වශයෙන් ද, ඒවා පවතින සැබෑ ආකාරය වශයෙන් ද නිවැරදි ලෙස වටහා ගැනීම 'අභිඤ්ඤෙය්යෙසු ධම්මේසු අභිඤ්ඤා සිද්ධි' යනුවෙන් හඳුන්වනු ලබයි. පරමාර්ථ ධර්මයන් මෙලෙස ප්රඥාවෙන් විනිවිද දැකීම ද උතුම් ඉර්ධි බලයකි.
2. පරිඤ්ඤෙය්යෙසු ධම්මේසු පරිඤ්ඤා සිද්ධි
චතුරාර්ය සත්ය දේශනාවට අනුව 'දුක්ඛ ආර්ය සත්යය' පිරිසිඳ දත යුතුය. මෙහි 'පිරිසිඳ දැනීම' යනු කිසිදු ඉතිරියක් නැතිව, පරිපූර්ණ වශයෙන් යමක යථාර්ථය අවබෝධ කර ගැනීමයි. එම දුක්ඛ සත්යය පරිපූර්ණ වශයෙන් අනිත්ය, දුක්ඛ, අනාත්ම වශයෙන් අවබෝධ කර ගැනීම 'පරිඤ්ඤෙය්යෙසු ධම්මේසු පරිඤ්ඤා සිද්ධි' යනුවෙන් හඳුන්වන අතර, එය ද සුවිශේෂී ඉර්ධියකි.
3. පහාතබ්බෙසු ධම්මේසු පහාන සිද්ධි
'සමුදය ආර්ය සත්යය' හෙවත් දුකට මුල්ම හේතුව වන 'තණ්හාව' මුළුමනින්ම ප්රහාණය කළ යුතුය. මෙලෙස සසර දුක නිර්මාණය කරන තණ්හාව සිඳ බිඳ ප්රහාණය කිරීමට හැකි වීම ද උතුම් වූ ඉර්ධියකි. එය 'පහාතබ්බෙසු ධම්මේසු පහාන සිද්ධි' (හෝ පහාතබ්බෙසු ධම්මේසු පහීනා සිද්ධි) යනුවෙන් හඳුන්වනු ලබයි.
4. සච්ඡිකාතබ්බෙසු ධම්මේසු සච්ඡිකිරියා සිද්ධි
සංසාර දුකෙන් මිදීම පිණිස ඇති එකම ශාන්තිය වන උතුම් 'නිර්වාණය' සාක්ෂාත් කරගත යුතුය. මෙලෙස සාක්ෂාත් කරගත යුතු උතුම් නිර්වාණ ධාතුව ප්රත්යක්ෂ ලෙස සාක්ෂාත් කර ගැනීමට ලැබීම ද අතිශය බලවත් ඉර්ධි බලයකි.
5. භාවේතබ්බෙසු ධම්මේසු භාවනා සිද්ධි
ජීවිතය තුළ භාවිත කළ යුතු ධර්මයන් හෙවත් මාර්ග ඵල ලාභය පිණිස වැඩිය යුතු ධර්මයන් වැඩීම ද ඉර්ධියකි. මෙලෙස වැඩිය යුතු ධර්මයන් වන්නේ 'ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය' යි. මෙම ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයම තවදුරටත් විස්තර වශයෙන් බෝධිපාක්ෂික ධර්ම නමින් කොටස් තිස් හතකට (37) බෙදා දක්වා තිබේ. එම බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන් තමන්ගේ සන්තානය තුළ ප්රගුණ කිරීම ද උතුම් ඉර්ධියක් ලෙස හඳුන්වනු ලබයි.