දොස මූලික සිත් (2) දෙක:
දෝමනස්ස සහගත පටිඝ සම්පයුත්ත අසංඛාරික චිත්තය:
මෙහි දෝමනස්ස සහගත නම් දොම්නසින් හෙවත් මානසික දුඃඛ වේදනාවෙන් යුක්ත බව ය. පටිඝ සම්පයුත්ත නම් ද්වේෂයෙන් යුක්ත බව ය. අරමුණෙහි නොඇලී එහි විරුද්ධ වැ හැපී යන බැවින් ද්වේෂය පටිඝය යැයි කියනු ලැබේ. දෝමනස්ස අනිෂ්ට අරමුණු අනුභව කිරීම ලක්ෂණ කොට ඇති වේදනාස්කන්ධයට අයත් ධර්මයෙකි. පටිඝය චණ්ඩකම ස්වභාව කොට ඇති සංස්කාරස්කන්ධයට අයත් ධර්මයෙකි. මේ දෙදෙන එකතුව මිස වෙන් වැ නූපදිත්. අසංඛාර ලක්ෂණය පෙර කී සේම ය. මෙසේ යමෙකු ප්රාණඝාතාදියක් කරන්නේ දොම්නසින් හා පටිඝයෙන් යුක්ත වැ අන්යන්ගේ හෝ තමන්ගේ මෙහෙයීමකුදු නැති වැ සැහැසි ව ම කෙරේ ද, එවිට ඔහුට දෝමනස්ස සහගත පටිඝ සම්පයුත්ත අසංඛාරික යන ද්වේෂමූලික පළමුවන සිත ලැබෙන බව දතයුතුයි.
දෝමනස්ස සහගත පටිඝ සම්පයුත්ත සසංඛාරික චිත්තය:
දෙවන චිත්තයෙහි දෝමනස්ස - පටිඝ - සසංඛාර යන මොවුන්ගේ ලක්ෂණය පෙර කී සේම ය. යමෙකු දොම්නසින් හා පටිඝයෙන් යුක්ත වැ අනුන්ගේ මෙහෙයීමෙන් හෝ තමාගේම පසුබැසීමෙන් හෝ ප්රාණඝාතාදී පාපයක් කෙරේ ද, ඔහුට දෝමනස්ස සහගත පටිඝ සම්පයුත්ත සසංඛාරික යන දෝස මූලික දෙවන චිත්තය ලැබෙන්නේ ය.
(උපුටා ගැනීම අභිධර්මචන්ද්රිකාව - අන්තර්ජාලයේ පළ වූ ලිපියකි)